Αρχαία όσο και ο αποικισμός της Σινώπης, ομιλείται από τον 8οαιώνα π.Χ.
Του Δημήτρη Τομπαϊδη
Καθηγητή νεοελληνικής γλώσσας στο Α.Π.Θ.,
Προέδρου Επιτροπής Ποντιακών Μελετών
Από τις πιο μελετημένες νεοελληνικές διαλέκτους η ποντιακή (ποντική την ονόμαζαν παλαιότερα), διαθέτει αυτή τη στιγμή βασικά έργα,
όπως είναι η ΄΄Γραμματική΄΄ του Δ. Οικονομίδη η ΄΄Ιστορική Γραμματική΄΄ Α.Α.Παπαδόπουλου και το ΄΄Ιστορικό Λεξικό΄΄ του Α.Α. Παπαδόπουλου.
Ασχολήθηκαν με την ποντιακή διάλεκτο, από τον περασμένο κιόλας αιώνα, επιστήμονες περιωπής,Πόντιοι και μη, όπως οι μεγάλοι γλωσσολόγοι της προηγούμενης γενιάς ΓεώργιοςΧατζιδάκης,
Μανόλης Τριανταφυλλίδης και Νικόλαος Ανδριώτης.
Εκτός από τα συστηματικά έργα που μνημονεύτηκαν παραπάνω, υπάρχουν αμέτρητες εργασίες, συλλεκτικές και ερευνητικές για την ποντιακή, που διαφωτίζουν διάφορες διάφορες πτυχές της.
Οι εργασίες αυτές δεν έχουν δημοσιευτεί και αλλού, όμως το ΄΄Αρχείον Πόντου΄΄παραμένει η βασική πηγή επιστημονικής ενημέρωσης για θέματα που αφορούν τον ποντιακό Ελληνισμό.
Η περιοδική αυτή έκδοση, που αρχίζει από το 1928, αριθμεί ήδη 50 ογκώδεις τόμους και 20 ογκώδη παραρτήματα και αποτελεί το επιστημονικό βήμα της Επιτροπής Ποντιακών Μελετών,
ένα βήμα που χάρη στις προσπάθειες των δύο προηγούμενων διευθυντών τουπεριοδικού, Α.Α. Παπαδοπούλου και Οδ. Λαμψίδη, χαίρει γενικής εκτίμησης σε διεθνές επίπεδο.
Ο ορός Ποντιακή διάλεκτος από την εποχή της ανταλλαγής των πληθυσμών Ελλάδας και Τουρκίας το 1922, έπαψε να έχει γεωγραφική σημασία, γιατί οι Πόντιοι ζουν από τότε κατεσπαρμένοι σε όλη την ελληνική επικράτεια,
κυρίως στην βόρεια Ελλάδα και σε αστικά κέντρα και ιδίως στην ύπαιθρο. Στον Πόντο η διάλεκτος αυτή μιλήθηκε από τις αρχές του 8ουαιώνα π.Χ., όταν πρωτοαποικίστηκε η Σινώπη από Ίωνες της Μιλήτου,
μέχρι το 1922 στα βορειο ανατολικά παράλια της Μικράς Ασίας από την Ινέπολη (Ιωνόπολη) δυτικά,μέχρι τη Ριζούντα και την Κολχίδα ανατολικά. Σε πολλές περιπτώσεις η ποντιακή εκτεινόταν και σε μεγάλη έκταση στην ενδοχώρα,
όπως η περιοχή νότια τηςΤραπεζούντας με τις περιοχές της Ματσούκας, Σάντας, Κρώμνης και Χαλδίας. Επίσης η ποντιακή μιλιόταν, εκτός από διάφορες παροικίες Ποντίων το εσωτερικό της Μ.Ασίας και στις παραμεθόριες,
με την Τουρκία περιοχές του Καυκάσου (Καρς, Βατούμκ.ά.) και της νότιας Ρωσίας. Σήμερα, μετά τη μετακίνηση των πληθυσμών, η ποντιακή διάλεκτος εξακολουθεί να μιλιέται στις περιοχές της Τόνιας και του Όφητης Μ. Ασίας,
γιατί οι Πόντιοι κάτοικοί τους εξαιρέθηκαν από την ανταλλαγή ως μουσουλμάνοι.
Ποντιακή διάλεκτος
Διαφοροποιητικά χαρακτηριστικά
Ως διαφοροποιητικά χαρακτηριστικά της ποντιακής από τις άλλες διαλέκτους και ιδιώματα της ελληνικής μόλο που τα τελευταία χρόνια τα χαρακτηριστικά αυτά εντοπίζονται και σε άλλες διαλέκτουςαναφέρονται,
επιλεκτικά, τα ακόλουθα: Η διατήρηση της αρχαίας ιωνικής προφοράςτου η σαν ε: άκλερος, νύφε, ζεμία, κλέφτες. Αυτό χαρακτηρίστηκε από τον Α.Α.Παπαδόπουλο ΄΄το θεμελιωδέστερον γνώρισμα της καταγωγής της διαλέκτου΄΄.
Η χρήση του ιωνικού ̒κι αυτού αρνητικού επιρρήματος ΄κι (ουκί) αντί δεν: ΄κι θέλω, ΄κι τρώγω. Και για το ΄κι σημειώνειο Α.Α. Παπαδόπουλος ότι ΄΄εν τω συνόλω της η Ποντιακή διάλεκτος διαστέλλεταιαπό την άλλην ελληνική, κοινήν και ιδιωματικήν, μόνον δια μιας λέξεως΄΄.
Ο σχηματισμός της προστακτικής αορίστου σεον: φανέρωσον, γράψον, βάλον, στείλον. Η απουσία της συνίζησης: βασιλέας,παιδία, ευθυμίασα, σκολείον. Η εκφορά του αντικειμένου πάντα σε αιτιατική: είπατον κύρη σ΄, έφερα τον Γιάννεν έναν γράμμαν,κ.ά.
Ως προς το λεξιλόγιο, η ποντιακή διάλεκτος δέχθηκε εκτετεμένη επίδραση από την τουρκική γλώσσα. Οι τούρκικες όμως λέξειςδεν έμειναν αναφομοίωτες όπως συνέβη με την καππαδοκική διάλεκτο,εξελληνίστηκαν και εντάχθηκαν στο κλιτικό σύστημα της ελληνικής και συμμετέχουνστην περαιτέρω παραγωγική διαδικασία. Έτσι το τουρκικό ρήμα aramak έγινε στα ποντιακά αραεύω ΄΄αναζητώ ΄΄ (όπως γυρεύω)
κι έδωσε νέα παράγωγα αράεμαν ΄΄ψάξιμο΄΄ και αραευτής ΄΄ερευνητής΄΄. Όσο για το μέλλον της ποντιακής ( και όλων των διαλέκτων όλων των γλωσσών) ισχύει πάντα αυτό που είχε ήδη παρατηρήσει ο Α.Α. Παπαδόπουλος ,
ότι ΄΄κατά νόμον φυσικόν θα συντελεσθεί πλήρης πανταχούγλωσσικής αφομοίωσης των Ποντίων΄΄. Πραγματικά, οι γλώσσες διαπιστώνουν ότι όταν μια γλωσσική μορφή παύει να χρησιμοποιείται ως γλώσσα επικοινωνίας ,
οπότε λόγοι λειτουργικοί επιβάλλουν την διατήρησή της, φθείρεται με την πάροδο του χρόνου και αφανίζεται. Από την άποψη αυτή η ποντιακή, όπως και κάθε διάλεκτος,είναι καταδικασμένη να εξαφανιστεί κάποτε,
και να ανήκει στην κατηγορία των νεκρών γλωσσών. Η σημερινή μάλιστα εποχή, με την εκρηκτική διάδοση των μέσων μαζικής επικοινωνίας,
καθιστά εξουθενωτική για τις διαλέκτους στην επίδραση της κοινής νεοελληνικής γλώσσας και αυτό δεν επιτρέπει καμιά αισιοδοξία για το μέλλον τους.
̋Η ιστορία της Δραπετσώνας αρχίζει βασικά από τον ερχομό των προσφύγων και ιδιαίτερα των Ποντίων Προσφύγων που άρχισε το 1919 και ολοκληρώθηκε το 1924. Προηγουμένως ήταν μόνο στα χαρτιά, γιατί οι κάτοικοι της ήσαν λιγοστοί, μεταξύ των οποίων κακοποιοί και δραπέτες˝.
